Roberto Ferrari · CC BY-SA 2.0
ریشههای این شهر به سکونتهای پیشاتاریخی و رومی بازمیگردد، اما نقش آن بهعنوان مرکز مذهبی آلپ در اواخر سده هفتم و اوایل سده هشتم میلادی تثبیت شد؛ زمانی که صومعههای سنپیتر و نونبرگ و ساختار اسقفی شهر اهمیت تازهای یافتند. در دوره قرون وسطی، سالزبورگ شهری با کوچههای باریک، قطعههای کوچک و خانههای فشرده بود. امروزه در بخشهای شهروندی میتوانید همین سازمان فضایی را ببینید: نماهایی باریک که رو به خیابانهای کمعرض دارند، پنجرههایی که در طبقات بالاتر کوچکتر میشوند و گذرگاههایی که از میان خانهها به حیاطهای داخلی راه میبرند.
در اواخر سده شانزدهم، سیمای شهر با برنامههای نوسازی شاهزاده-اسقف ولف دیتریش فون رایتناو تغییر کرد. معمار ایتالیایی وینچنتسو اسکاموتسی و سپس سانتینو سولاری در وارد کردن زبان معماری رنسانس و باروک ایتالیایی نقش داشتند. نتیجه، شهری است که در آن میدانهای باز و نماهای نمایشیِ قلمرو شاهزاده-اسقفها در برابر بافت متراکم خانههای بورژوایی قرار میگیرد. میدان دوم، میدان اقامتگاه و میدان موزارت نمونههایی از فضاهای گستردهای هستند که برای نمایش قدرت مذهبی و سیاسی طراحی شدند. در کنار آنها، بازارهای تاریخی و خیابانهایی مانند گترایدگاسه، مقیاس روزمره و تجاری شهر قدیم را حفظ کردهاند.
در قلب مجموعه، کلیسای جامع، اقامتگاه، صومعه فرانسیسکن و صومعه سنپیتر یک محور معماری و مذهبی پیوسته میسازند. گنبدها و برجهای کلیساها در خط آسمان دیده میشوند و دژ هوهنسالزبورگ بر فراز شهر بر این ترکیب مسلط است. در کلیسای جامع، نمای متقارن باروک، گنبد و فضای میدان دوم، رابطه میان بنا و فضای عمومی را آشکار میکنند. در اقامتگاه، تالارهای تشریفاتی و حیاطها یادآور حکومتی هستند که هم اقتدار مذهبی و هم اداره سیاسی شهر را در دست داشت. صومعه سنپیتر نیز یکی از عناصر دیرپای این مرکز است و پیوند میان زندگی صومعهای، هنر و شکلگیری شهر را نشان میدهد.
در گترایدگاسه، تابلوهای فلزی سردرها، ورودیهای تزئینشده، پنجرههای پلکانی و خانههای گذرگاهی جزئیاتی هستند که هنگام حرکت در خیابان بهوضوح دیده میشوند. شماره ۹ این خیابان با ولفگانگ آمادئوس موتسارت، مشهورترین فرزند سالزبورگ، پیوند دارد؛ او در سال ۱۷۵۶ در همین خانه به دنیا آمد. اهمیت موسیقایی مرکز تاریخی تنها به یک نشانی محدود نیست، بلکه در کلیساها، میدانها و فضاهای اجرایی آن نیز احساس میشود. این مرکز بهدلیل حفظ همزمان معماری مذهبی و غیرمذهبی از اواخر قرون وسطی تا سده بیستم، و بهدلیل آشکار کردن تبادل فرهنگی میان سنتهای آلمانی و ایتالیایی، ارزش جهانی دارد. هنگام نگاه کردن به شهر، پیوستگی خیابانها، تفاوت میان فضاهای شاهزادهای و محلههای شهروندی، و هماهنگی گنبدها، برجها، نماهای روشن و تپههای پیرامون، مهمترین ویژگیهایی هستند که هویت این مکان را قابل مشاهده میکنند.