کاخ چهلستون قزوین
Iranایرانجاذبه تاریخی؛ کاخ و موزه

کاخ چهلستون قزوین

عمارت کلاه‌فرنگی صفوی و تنها کوشک باقی‌مانده از مجموعه دولتخانه سلطنتی قزوین.

کاخ چهلستون قزوین، که در منابع تاریخی با نام عمارت کلاه‌فرنگی نیز شناخته می‌شود، یکی از بازمانده‌های مهم مجموعه دولتخانه صفوی در مرکز تاریخی شهر قزوین است. این بنا در دوره‌ای شکل گرفت که قزوین پایتخت صفویان بود و در فاصله سال‌های ۹۵۵ تا ۱۰۰۵ هجری قمری، یعنی از سال ۱۵۴۸ تا ۱۵۹۶ یا ۱۵۹۷ میلادی، جایگاه دربار و مرکز اداره کشور به شمار می‌رفت. کاخ امروزی تنها کوشک باقی‌مانده از مجموعه گسترده‌ای است که زمانی باغ‌ها، میدان‌ها، تالارها و بناهای حکومتی را دربر می‌گرفت. سردر عالی‌قاپو نیز از عناصر برجای‌مانده همان مجموعه است، اما چهلستون به‌عنوان یک کوشک مستقل، تصویر روشن‌تری از فضای اندرونی و تشریفاتی دولتخانه صفوی ارائه می‌دهد.

در برابر بنا، ارتباط میان ساختمان و باغ را می‌توان همچنان در سازمان فضایی محوطه تشخیص داد. عمارت با طرحی هشت‌ضلعی و ساختاری برون‌گرا طراحی شده است؛ یعنی فضاهای داخلی آن به سوی ایوان‌ها، پنجره‌ها و منظر باغ گشوده می‌شدند. شکل چندضلعی بنا از بیرون به آن سیمایی متفاوت از کاخ‌های مستطیل‌شکل می‌دهد و درون آن، محورهای متقاطع و اتاق‌هایی پیرامون فضای مرکزی شکل گرفته‌اند. ساختمان دو طبقه است و در طبقه همکف، پوشش‌های مقرنس و جزئیات تزئینی سقف را می‌توان دید. طبقه بالاتر با پنجره‌ها و بازشوهایی که نور را به داخل هدایت می‌کنند، ظرافت بیشتری در ارتباط میان فضای بسته و فضای باز نشان می‌دهد.

اهمیت اصلی چهلستون فقط در شکل بنا نیست؛ دیوارنگاره‌های آن نیز بخشی از تاریخ هنری قزوین را در خود حفظ کرده‌اند. در لایه‌های مختلف دیوارها، نشانه‌هایی از نقاشی‌های صفوی و بازسازی‌های دوره‌های بعد دیده می‌شود. این لایه‌ها نشان می‌دهند که تزئینات داخلی در یک زمان واحد پدید نیامده‌اند، بلکه در طول تاریخ تغییر کرده، پوشانده شده و دوباره آشکار شده‌اند. در نقش‌ها می‌توان ترکیب‌هایی از پیکره‌های انسانی، پوشش‌های درباری، گل‌وبوته، پرندگان و عناصر باغ را تشخیص داد. این آثار با سنت نگارگری مکتب قزوین ارتباط دارند؛ مکتبی که به ظرافت طراحی، رنگ‌آمیزی دقیق و توجه به جزئیات چهره و پوشاک شهرت یافته است.

نام چهلستون به معنای «چهل ستون» است، اما این عنوان نباید باعث شود تعداد ستون‌های بنا را معیار اصلی شناخت آن بدانید. نام کنونی در دوره‌های بعد رواج یافت و بنای قزوین با کاخ چهلستون اصفهان تفاوت دارد. در دوره قاجار، ساختمان به دست محمدباقر سعدالسلطنه، حاکم قزوین، بازسازی شد و بخشی از سیمای امروز آن حاصل همین تغییرات و مرمت‌های بعدی است. از میانه قرن بیستم، بنا کارکرد موزه‌ای پیدا کرد و اکنون موزه خوشنویسی قزوین در آن قرار دارد. هنگام بازدید، ویترین‌ها و قاب‌های نمایش آثار خطی را در کنار معماری تاریخی مشاهده می‌کنید؛ آثاری که پیوند میان هنر نوشتار، کتاب‌آرایی و فرهنگ درباری ایران را نشان می‌دهند. به تفاوت میان سطح دیوارها، بقایای نقاشی، سقف‌های تزئین‌شده، نور پنجره‌ها و نسبت بنا با باغ توجه کنید؛ همین جزئیات، تاریخ چندلایه این کوشک را قابل خواندن می‌کنند.
GPS

آدرس و موقعیت

🗺️ قزوین، ایران⌖ مختصات جغرافیایی: 36.2803000, 50.0049000
↗ نمایش مسیر در گوگل مپ

بخش‌ها